Palliatief Dagboek

Lieve papa..

Drie jaar geleden gingen je laatste uurtjes in.. Het was verschrikkelijk.. Ik herinner me nog elk detail van die verschrikkelijke 31ste januari 2009.. De klok in je kamertje op de palliatieve eenheid, die tikte en tikte.. bij elke tik dichter naar het einde toe. Ik wou de klok doen stoppen.. Ik wou die klok niet meer horen..

En tegen de avond was je er niet meer..

De jaren gingen voorbij en alhoewel ik overal hoor, dat verdriet slijt met de jaren.. 'k Weet niet wat ik daarvan moet geloven, want ik heb het gevoel, dat het verdriet en het gemis steeds maar groter en groter wordt..

Je foto, die we lieten maken voor tijdens de afscheidsplechtigheid staat nog steeds op hetzelfde plaatsje op de kast. En elke keer ik het stof af doe.. komt er toch nog een traan. Ja.. zelfs na drie jaar..

Ik voel nog steeds een enorme rust over me komen, wanneer ik het kerkhof op wandel op weg naar je graf.. Als ik voor je graf sta.. dan zie ik je nog steeds voor me.. hoe je lag op het bed bij de begrafenisondernemer.. Je huispak aan.. je bril op.. je handen op je buik.. je ogen toe..

Ondertussen is er veel gebeurd. Mijn oudste zoon kreeg een zoontje. Gelukkig kon mijn zoon je nog zelf vertellen, dat hij vader ging worden. Je wenste hem proficiat, maar of het echt goed bij je doordrong weet ik eigenlijk niet..

Jij ging.. Ik verloor mijn lieve papa en kreeg maanden later mijn eerste kleinzoontje.. Komen en gaan.. bizar.. maar zo is het..

En sinds vorige week weet ik, dat ik nog een keertje oma ga worden.. Een tweede kindje voor mijn oudste zoon.. Ik vind het zo erg, dat je dit allemaal niet meer kan meemaken.. Wat zou je fier geweest zijn!

Lieve papa, wat zou ik zo graag nog eens een keertje 'jouw kleine meisje' willen zijn.. Me geborgen voelen.. bij de enige persoon op de hele wereld, die mij een gevoel van bescherming gaf.

Het is en blijft een heel raar gevoel om 'wees' te zijn..

Twee jaar reeds.. Twee jaar, dat papa er niet meer is..

Het verdriet is er niet minder om geworden. Integendeel.. het doet steeds meer en meer pijn..

't Heeft nu wel lang genoeg geduurd.. kom nu toch terug.. zou ik willen roepen..

Herinneringen.. Het lijt wel of er geen dag voorbij gaat zonder herinneringen..

Missen.. goh.. wat mis ik papa toch..

Het overkomt haar vrij regelmatig, dat Zij haar tranen niet kan bedwingen als Zij aan papa denkt. Soms blijft het bij vochtige ogen.. maar gisteren waren het echt tranen met tuiten.. zoals dat dan noemt. Door haar hoofd flitste voortdurend.. 'ik wil mijn papa terug'.. Onzin.. kan natuurlijk niet.. zal nooit meer kunnen.. maar toch bleef dat zinnetje zich in haar hoofd maar herhalen en herhalen..

Zij dacht, dat metertijd het verdriet wel zou verminderen.. Maar niks is minder waar. Het lijkt er echt sterk op, dat hoe langer Zij papa moet missen.. hoe heviger het verdriet wordt.

Denken aan hoe Zij vorig jaar op een mooie, zonnige dag met papa uit eten ging. Op een terrasje.. voor papa pladijs.. want daar hield papa zo van. Papa en eten.. het ging zo'n beetje samen.. Vast ook de reden, dat papa steeds kok was geweest. Papa genoot van het etentje, zelfs al was 'eten' zoveel moeilijker voor hem geworden na die laryngectomie.. Papa at gewoon te veel.. zoveel genoot papa er van..

De tranen vloeiden.. en bleven vloeien.. Nooit zal Zij dit nog kunnen doen.. En in gedachten overloopt Zij dan papa's leven.. Harde werker.. bazige echtgenote.. geen luxe.. geen auto.. nooit op reis.. heel vaak schilderen tijdens de luttele weekjes verlof.. want dat moest zo van ma.. Steeds viel er wel iets te doen op 't appartement. Vervroegd pensioen, maar toch niet kunnen genieten, want ma wou nooit iets doen.. Dan weduwenaar worden.. Dan die vreselijke enge ziekte.. Drie keer.. de laatste keer fataal..

Zij hoopt, dat die tranen, die steeds zo maar de kop op steken.. terug te bedwingen kunnen worden, want na meer dan vijf maanden MAG Zij - te merken aan haar omgeving - niet meer verdrietig zijn.

De nieuwe huurders kwamen een brief bezorgen (die in hun brievenbus zat) van Provincie Oost Vlaanderen, gericht aan 'naam van papa' met daaronder 'de erven'..

Algemene provinciebelasting gezinnen 2009. Te betalen 29,60 €. De belasting is ondeelbaar verschuldigd voor het hele jaar 2009.

Papa ging op 4 januari naar het UZA en verbleef daar tot en met 21 januari. Drie dagen later diende papa opgenomen te worden op de palliatieve eenheid.. Papa stierf een weekje later..

Het gaat gelukkig niet om een heel hoog bedrag, maar het is een groot schandaal, dat zo'n belasting ondeelbaar is voor mensen, die niet slechts een paar dagen 'levend' doorbrachten op het grondgebied, waarvoor ze belast worden..

Vandaag zou papa geweten hebben, dat hij een achterkleinzoontje kreeg. Zo pijnlijk, dat we hem dit niet meer hebben kunnen vertellen.

Gelukkig dat papa het nog mocht meemaken, dat zijn kleinzoon hem kon vertellen, dat hij overgrootvader ging worden..

Wat zou er in papa's hoofd omgegaan zijn.. toen? Papa stak toen z'n duim op.. maar 't was zo moeilijk te vatten of het wel allemaal doordrong bij papa.. Geen emoties.. Was papa blij? Of juist heel verdrietig, dat hij de geboorte niet meer kon meemaken?

't Is soms zo onwezenlijk.. Afscheid moeten nemen van papa en datzelfde jaar voor het eerst oma worden..

Te veel emoties in één jaar..

Donderdag 26 maart weer een hele moeilijke dag. Samen met broer naar een grafmaker.. een grafsteen kiezen voor papa.

Vandaag vaderkesdag.. De allereerste vaderkesdag in haar leven, dat Zij niet naar papa kan met een geschenkje. Een enorm gemis.. verdriet.. Zij zat er al een paar dagen mee in haar hoofd. Maar vandaag zit papa in haar hoofd bij alles wat Zij doet.

Zij wil naar het kerkhof.. Papa hield niet van bloemen en plantjes.. Het is raar, maar Zij durft echt niet met bloemen naar het kerkhof vertrekken. 't Voelt aan of Zij dan iets doet wat papa niet wil. Doch.. met lege handen gaan voelt ook vreemd aan. Nooit eerder sloeg Zij een vaderkesdag over..

't Is moeilijk.. Heel moeilijk.. Vooral ook omdat het binnen drie dagen vier jaar geleden is, dat mama gestorven is.

Vandaag 'bemoedigingsmoment'. De Palliatieve Eenheid houdt regelmatig een bemoedigingsmoment waar ook de overledenen van de afgelopen maand worden herdacht.

Het werd emotioneel heel zwaar. Nog zwaarder, dan ze vermoedde. Terwijl er- toen papa nog op de palliatieve eenheid verbleef - er een ongelooflijke rust viel bij het binnenkomen in het gebouw van de palliatieve eenheid.. voelde het nu beangstigend aan.

De familieleden van de overledenen werden eerst opgevangen in het cafetaria van de palliatieve eenheid. Dat was echt te moeilijk voor haar.. Heel veel mensen, maar zij zag enkel in gedachte haar papa in z'n relaxzeteltje genieten van z'n pintje. De tranen kwamen meteen en zij vluchtte naar buiten.

Ongelooflijk..de verpleegkundigen en de vrijwilligers.. zij werd meteen opgevangen. Een geruststellende babbel..

En toen gingen ze allemaal naar het zaaltje.. Al die mensen.. allemaal vol van verdriet. Er werden prachtige teksten voorgelezen.. telkens aangevuld met mooie bezinningsmuziek.. Daarna werden alle overledenen één voor één vernoemd. Was er iemand van zijn/haar familie, dan mocht die naar voor komen om een kaarsje aan te steken. Daarna werd een persoonlijke tekst voorgelezen.. Het kaartje met de prachtige tekst, samen met een roosje werd dan overhandigd aan de familie.

De laatste tekst was bijzonder mooi...

Troost

Als de tijd van verdriet in mijn leven komt
Als het leven zijn tegenslagen aan mij toont
Wil je mij dan helpen door er voor mij te zijn?

Laat me huilen als ik dat wil
Laat me lachen als ik dat kan
Laat me boos zijn als ik dat nodig heb
Laat me schreeuwen als ik dat moet

Help me om deze tijd door te komen
Laat me mijn emoties tonen
Voel je niet aangesproken door mijn verdriet
Voel je niet aangevallen door mijn woede
Voel je niet beangstigend door mijn schreeuw

Laat me er gewoon maar zijn met alles wat ik voel
met alle tranen die er vloeien
met alle angsten die me verstikken

Geef me de tijd om er doorheem te gaan
Sla gewoon je armen om me heen
en laat me niet alleen

Daarna was er koffie of thee.. en kon er gepraat worden met lotgenoten en met de verpleging en de vrijwilligers.. Een van de vrijwilligers - een hele oude dame - kwam bij haar zitten.. 't Deed zoveel deugd om over papa te kunnen praten. Eindelijk kon zij zich tonen hoe zij zich voelde...

... want in deze harde maatschappij is er gewoon geen tijd om te rouwen. Het voelt aan alsof je verplicht bent je sterk te houden.. en er nooit meer op terug te komen hoe veel verdriet het teweeg brengt om je papa te verliezen..

Dank je wel.. lieve mensen van de Palliatieve Eenheid. Het was een prachtig bemoedigingsmoment!

Het roosje heeft zij samen met de prachtige kaart bij papa's foto gezet..

Papa.. ik mis je elke dag meer en meer..

Naar de begraafplaats gaan is moeilijk. Emotioneel moeilijk. Het bloemstuk, dat op papa's kist lag moest weg. Eng nu.. enkel dat zand. Allemaal kruisjes op een rij.. Bij papa een plank met zijn naam, geboorte- en sterfdatum, maar gelukkig ook met een fotootje. Een geplastifeerd fotootje, geniet aan de zwarte plank..

Een licht, roze klimroosje staat nu tegen de plank.. Maar het blijft eng.. al dat zand. Op heel de rij nog geen enkele grafsteen. Naast papa's graf hebben ze al een nieuwe put gemaakt. Gestut .. en onderaan met groene stukjes plank..

Ze dacht, dat er meteen een nieuwe overledene zou komen, maar na meer dan drie weken.. blijft die diepe put daar maar zijn. Er worden vast niet veel begravingen meer gedaan. Maar waarom maken ze reeds zo'n enge put op voorhand? Kunnen ze die niet maken vlak voor er een volgende melding tot begraving is?

Een grafsteen kan er nog steeds niet komen. Normaal zou zoiets pas in juni kunnen.. Maar zoals het er nu uit ziet.. met nog graven, die naast papa moeten komen.. zou het nog wel eens veel langer kunnen duren.

Zo zonder steen... Al dat zand.. Dat open graf er naast.. 't Voelt zo respectloos aan..

Vandaag met de factuur van de begrafenisondernemer én een overlijdensakte naar de mutualiteit. Blijkbaar wordt er een deeltje terug betaald. Nog net geen 150€... terwijl een afscheidsplechtigheid toch duizenden euro's kost. Een document moest ingevuld worden met rekeningnummer, want in contanten wordt er niks meer uitbetaald..

Een eng gevoel om aan het loket van de mutualiteit te staan om zulke dingen te regelen. Vooral omdat papa boven de mutualiteit woonde.. Je komt dan buiten.. opent de brievenbus.. en vindt daar weer heel wat poststukken op papa's naam..

En dan naar de bank. De rekening was vrijgegeven.. Weer een hoop documenten om de spaarrekening te annuleren.. en dan betalen ze je het saldo uit.. zo'n 200€. Voor zo'n bedrag moeten er zoveel documenten ingevuld worden voor erfrecht, moet je met twee gaan tekenen.. én moet er ook nog 50€ administratiekosten betaald worden.

En alhoewel het om zo'n klein bedragje gaat.. toch voelt het eng aan om dit in ontvangst te nemen. Papa's geld.. en dat nam ze nu zomaar aan..

Vandaag kwam er terug een telefoontje van de psychologe van de palliatieve eenheid. Ze zorgen er niet alleen ongelooflijk goed voor de patiënten, maar ook voor de familie. 't Is een gewoonte, dat ze de naaste familie na een paar weekjes nog een keer opbellen om te vragen hoe het gaat.

Het doet deugd.. Het gevoel, dat je verdriet aux serieux wordt genomen.. Dat je niet naar de buitenwereld toe heel sterk moet zijn.. Dat verdriet normaal is..

In de directe omgeving is er het gevoel, dat het hoofdstuk papa is afgesloten.. Er wordt niet meer over papa gepraat. Verdriet na drie weken.. lijkt uitgesloten.. Maar het verdriet zit diep.. heel diep..

Volgende maand is er een bijeenkomst vanuit de palliatieve eenheid. De mensen, die de afgelopen maand overleden worden herdacht.. Een lezing, muziek, bezinning, een kaart of kaars voor de familie van de overledene.. Nadien is er ook nog een koffietje en gelegenheid om te praten met andere nabestaanden en de verpleegkundigen..

Schrik om er naar toe te gaan.. Schrik om te gaan huilen, omdat de pijn weer verschrikkelijk zal zijn.. Maar ook zin om nog even terug opgenomen te worden in die groep van zo'n speciale mensen.. Ook een soort verplichting naar papa toe om aanwezig te zijn als papa vernoemt wordt..

Zij gaat.. zelfs als het moet alleen..

Heel wat dingen doen aan papa denken.. Gisteren aan de kassa van de supermarkt. Er naast een dame met haar vader.. Ze deden samen boodschappen.. De dame had een winkelkar vol.. de vader een grote plastiek boodschappentas.. De dame hielp haar vader.. met inladen.. met betalen..

Zo ging het voordien ook.. Samen boodschappen doen.. Samen aan de kassa.. Papa helpen met de klantenkaart.. Papa helpen met het inladen.. Samen naar de parking.. Samen auto inladen.. Naar papa thuis om de boodschappen bij hem af te zetten..

Wat had ze graag in die dame haar schoenen gestaan..

Weer een dag met moeilijke momenten. Vanmorgen vroeg werd er gebeld ivm de factuur van de afscheidsplechtigheid. Daarna moest ze naar de mutualiteit om de infuusstaander terug te brengen. Papa woonde boven de mutualiteit.. en zo begon de bediende over papa te praten. Een paar maanden geleden waren ze daar nog zo blij, dat papa boven hun kantoor kwam wonen. Geen lawaai.. en papa, die altijd vriendelijk even groette als hij binnen of buiten ging..

Ze moest de sis-kaart van papa binnen leveren.. met een akte van overlijden.. Identiteitskaart.. sis-kaart.. meer en meer verdwijnt papa's identiteit..

Dan kwam ze de maatschappelijk werkster tegen.. en die begon ook meteen over papa.

Er moest naar het postkantoor gegaan worden om via aangetekend schrijven de kabel-tv op te zeggen..

Daarna naar de gemeente om zakken op te halen voor het bouwafval. Van 't weekend worden immers de tegels allemaal verwijderd.. Die zakken meteen naar het appartement brengen was er echt te veel aan.

Een keertje daar binnen per dag is meer dan genoeg..

De foto van papa - die gemaakt was voor de afscheidsplechtigheid - staat op de kast, samen met een orchidee en twee kaarsjes.. Ze kijkt naar de foto.. Spontaan komt er een glimlach.. Net zoals ze steeds deed als ze naar papa keek toen hij op de palliatieve eenheid verbleef.

Maar na die glimlach komen de tranen..

Toch wil ze de foto op de kast laten staan. Ze wil er zo vaak mogelijk naar kijken in de hoop, dat het beeld, dat ze van papa krijgt terug het beeld is van hoe papa was voor hij ziek werd.. Niet langer het beeld van toen papa helemaal verzwakt z'n laatste uren in z'n bedje lag..

Zaterdag volgde er nog maar eens een heel zwaar moment.. Hartverscheurend om nog maar eens alle spullen, die meer naar hier verhuisd waren te sorteren.. Zoveel dingen met dierbare herinneringen.. die doe je niet zomaar even weg.. Gebruiken doe je het niet.. maar je koestert ze wel.. Ze gaan de zolder op.. tot..

En dan kwamen ze ook de meubels en andere spullen ophalen.. Gelukkig hoefde ze daar niet voor bij te zijn. Ze had dit ook niet gekund.. Al die spullen van mama en papa, die nu een voor een worden opgeladen.. Dingen waar papa zo hard voor gewerkt had.. maar die nu gratis en voor niks weg gegeven worden.. Zou papa haar dit kwalijk nemen? Maar wat kan men anders doen? Ze kunnen niet blijven staan.. ze kunnen ook niet bewaard worden.. Een volledige inboedel stockeer je zo maar niet even ergens..

't Appartement schijnt nu zo goed als leeg te zijn.. Ze is er nog niet geweest.. Ze durft niet.. Ze vindt het beangstigend.. alhoewel ze toch hoopt, dat het nu minder eng zal aanvoelen als ze op het appartement moet zijn..

Vrijdagavond nog maar eens een bijzonder zwaar moment. De spulletjes van papa moeten opgeruimd worden. Wat wordt er bijgehouden? Wat mag weg? De deur van het appartement was nog maar net open.. of de tranen begonnen te stromen. Vechten hielp niet.. de tranen bleven stromen. En zo moest dan kast voor kast geopend worden..

Dingen gewoon dozen in.. alles uit sorteren of bekijken ging echt niet.. Het verdriet was te groot. Zoveel anders, dan toen ma overleed.. Toen moest niet alles snel gebeuren én het ging eigenlijk ook alleen maar om kleren en wat persoonlijke spulletjes.. De rest bleef zoals het was..

Nu moe(s)t echt alles de deur uit..

Vandaag reeds één week geleden, dat er afscheid werd genomen van papa. Bij de post zat een grote witte omslag, gericht aan familie - achternaam van papa -. Van 'een' firma Patteet in Hoboken. Toen ze die omslag opende, leek het of er een ijskoude emmer water over haar werd uitgegoten en haar hart even oversloeg. De omslag bevatte een brief én een folder vol met foto's van grafstenen.

Iedereen moet z'n boterham verdienen.. maar DIT is er toch echt wel over!

Heel erg er over!

Papa had een goeie band met de logopediste, die hem terug leerde praten na de laryngectomie. En de logopediste belde vandaag op om te condoleren. Een lang gesprek over papa volgde. Dat het allemaal zo goed ging na de laryngectomie.. maar dan kwam 'hel' drie er aan.. de pancreaskanker..

De logopediste vertelde, dat papa best wel wist, dat hij ongeneeslijk ziek was.. Papa had haar gezegd, dat hij nog zo jong was.. en toch de chemo wou proberen. Papa had haar zelfs gevraagd wat zij er van vond. Maar daar kon of wou de logopediste natuurlijk niet op antwoorden.

Papa had de logopediste ook vaak verteld, dat hij zo blij was met alle hulp, die hij van 'zijn dochter' kreeg. Mijn dochter zal het wel regelen.. zei papa dan.. want als zij het regelt, dan is het altijd dik in orde.

Dit was zo fijn om te horen.. Een beetje een opluchting ook.. want steeds was er toch die twijfel of ze wel genoeg gedaan had..

Een telefoontje van de contactpersoon bij Palliatieve Thuiszorg. De lieve dame, die papa op de hoogte bracht, dat hij ongeneeslijk ziek was en dat de chemopillen hem enkel maar discomfort brachten. Iets wat men vanuit het ziekenhuis had moeten doen, maar waar ze daar echt te licht over gingen.

De lieve dame, die haar ook opving.. en zag, dat mantelzorg op haar eentje echt niet lukte. De lieve dame, die er voor zorgde, dat papa naar de Palliatieve Eenheid kon..

De lieve dame laat haar niet los.. Ook nu niet, nadat papa er niet meer is. De lieve dame, die aanbood om te bellen voor een gesprek wanneer ze ook maar wil..

De lieve dame, die haar er echter op wees, dat ze echt wel recht heeft om te rouwen.. om het verlies van papa te verwerken. Heel goed bedoeld, maar het wordt haar hier niet gegund. Het voelt aan als een verplichting om gewoon de draad van het leven weer op te pakken en de alledaags dingen (en zelfs nog meer) te doen alsof er niks gebeurd is.

De lieve dame, die haar vertelde, dat ze zich niet verplicht moet voelen om naar de afscheidsplechtigheid te gaan van de neef van papa. Dat ze zich moet voorhouden, dat ze ook aan zichzelf moet denken en zich niet steeds verplicht moet voelen om steeds goed te willen doen voor anderen..

't Is allemaal heel goed bedoeld.. en 't zal vast ook wel zo zijn, want de mensen van de Palliatieve Thuiszorg zijn heel professioneel.. maar ze mag zich niet zwak opstellen.. niet zeggen, dat ze graag rust zou hebben om alles te verwerken..

't Leven gaat voort. dat is het enige wat ze te horen krijgt..

VLK - Vlaamse Liga tegen Kanker.

Bericht gekregen, dat dit blog werd opgenomen op hun website onder de rubriek 'blogs'.

Zwijgzaam, stil en zonder vragen
wilde jij je ziekte dragen

Je vocht met al je levenskracht
voor elke dag en elke nacht

Zo langzaam..
ben je moe gestreden
uit ons midden weggegleden

En na een dappere maar oneerlijke strijd
ben je nu uit je lijden bevrijd

| bezinning |

 

Aan iedereen, die een berichtje achterliet..
Dank jullie wel voor de enorme steun!

Vrijdag.. een dag, die nooit meer vergeten zal worden. Een enge dag.. Er waren al enkele mensen aanwezig.. Binnen stappen was zwaar.. heel zwaar. Je ziet al die mensen.. maar eigenlijk ook niet echt..

Toen begon de plechtigheid.. Als eerste naar binnen.. Dat moest zo.. En dan is er geen papa meer op een bedje.. maar zie je een kist.. een foto.. Je wil die kist niet zien.. maar ze staat er.. Tranen komen.. je ziet bijna niks door die tranen.. behalve dan die kist..

De muziek begint.. Con te partiro.. Bochelli.. het liedje lijkt een eeuwigheid te duren. Dan wordt er een tekst voor gelezen.. Je hoort de tekst.. nog meer tranen.. maar door dringen doet het niet echt..  Een tweede 'liefdje'..

Zij wou haar eigen brief voorlezen.. voor papa.. maar 't lukte niet. De dame las voor in haar naam.. Iedereen vond het achteraf zo'n mooie brief.. maar toen de dame las.. voelde ze zich al schuldig, omdat die brief eigenlijk iets persoonlijks was.. van haar voor papa..

De bezinning.. nog een stukje tekst.. het groeten.. En dan sta je daar als eerste voor die kist.. Je had op de kist.. van alles gaat er door je hoofd. Doe die kist open.. kom er uit papa.. Als dat nu maar eens ging..

De lange rit.. wachten op de lijkwagen.. in stoet naar de begraafplaats.. Het hele lange stuk te voet naar papa's laatste rustplaats. En dan zie je daar een hoop verdorde bladeren en bloemen liggen.. Een schraag.. papa's kist wordt er op gezet.. Z'n foto ook.. iedereen een witte roos.. en weer moet je daar als eerste..

En dan word je gevraagd of je er bij wil zijn als de kist in die enge put wordt gelaten.. Opnieuw een heel moeilijk moment.. Het gesukkel van die dragers.. en terug een witte roos.. deze keer moet je die gooien.. en maakt het zo'n verschrikkelijk eng geluid..

Je maakt het allemaal mee.. je voelt de pijn.. het verdriet.. en toch is er iets in je achterhoofd, dat je wil laten geloven, dat het allemaal niet echt is..

De kaartjes komen toe.. Heel wat telefoontjes.. Ze voelt zich zo gesterkt door al die lieve mensen.. en weet eigenlijk niet goed onder woorden te brengen hoe ze deze mensen kan genoeg kan bedanken..

Vanavond kan ze papa voor de allerlaatste keer zien en voelen.. Kon ze de tijd maar stil zetten..

Als ze aan morgen denkt.. het definitieve afscheid.. dan lijkt het of haar benen van rubber zijn.. en die benen gaan dan ook trillen..

Ze is angstig.. zo angstig..

Papa.. ik wou je nog zoveel dingen zeggen en vragen.. maar ‘k stelde het steeds maar uit. ‘k Wou je er niet mee belasten.. ‘k Durfde gewoonweg niet.. want ‘k had de indruk, dat je zelf liever niet over het naderend afscheid wou praten.

Sinds de dood van mama groeide wij meer en meer naar elkaar toe. ‘k Kon haar niet vervangen, maar ‘k probeerde zo goed ik kon om voor je te zorgen. Dingentjes zoals je was doen of je administratie.. maar ook samen naar de markt.. iets gaan drinken en eten.. En dan vertelde je over de oorlogsjaren.. je legerdienst.. over je jeugd..  en over ‘koken’.. je grote passie. Je maakte voor ons allemaal lekkere dingen klaar.. Je was zo fier, dat je dit voor ons kon doen.. en als ik dan zei, dat jij veel lekkerder stoofvlees kon maken dan ikke.. dan glunderde je.. en zei ‘ ik kan het nog altijd, hé?’

Toen je ziek werd.. brak er een ellendige tijd aan.. we gingen samen naar het ziekenhuis.. en dan probeerde ik de moed er in te houden.. want ik geloofde er rotsvast in.. je zou genezen!

Je kreeg schrik om nog langer op Linkeroever te wonen.. Je was zo blij, dat we het voor elkaar kregen, dat je kon verhuizen naar hier.. dichtbij. We maakten plannen om nog meer dingen samen te doen.. wekelijks samen naar de supermarkt.. naar de markt.. Maar ’t werd je niet gegund om lang te genieten van deze dingen..

‘k Voelde me zo schuldig, dat je terug naar het ziekenhuis moest.. want je was zo graag thuis..  ‘k Voelde me ook zo schuldig, dat je nog zoveel zware onderzoeken moest ondergaan.. ’t Was een opluchting, dat je terug naar huis mocht.. Ik gunde je het zo! Maar ik kon het niet lang volhouden.. Vergeef me aub!

Op de palliatieve eenheid werd heel goed voor je gezorgd. Je genoot van de brubbelbadjes, die jij zelf de Love Boot noemde.. Je was blij.. dat je terug kon genieten van ‘je pintje’.. ‘We gaan er ene pakken, hé’.. en dan keek je zo content..

Praten kon je niet meer.. maar toen ik naast je bedje zat en je je hand op mijn hoofd legde.. was zo’n mooi moment.. mooier dan woorden..Da’s een moment dat ik voor eeuwig en altijd zal koesteren..

Het afscheid is moeilijk.. heel moeilijk.. maar zo lang ik zelf leef.. zal jij altijd blijven verder leven in mij..

Rust zacht papa.. ‘k Zie je graag! 

Gisteren naar papa.. Ze had het papa beloofd. Het werd haar afgeraden, maar belofte maakt schuld.. zeker nu! Een goed gevoel van papa terug te zien.. maar toch ook een angstig gevoel.

Papa lag op een bedje.. Een mooi sierhoofdkussen.. mooi dekentje.. Kaarsen naast papa.. Papa's gezicht was zo mooi.. zo vredig.. straalde zoveel rust uit.. geen grauwe kleur meer.. oogjes dicht.. bril op.. Papa sliep!

Zo vond ze papa vaak - liggend in de zetel.. ogen toe.. bril nog op - als ze naar hem toe ging toen papa nog thuis was.

Het voelde aan of papa elk moment zou wakker worden..

Toch was het heel erg moeilijk, toen de begrafenisondernemer haar een kwispel in haar handen duwde.. Euh.. we zijn niet Katholiek.. Wat dan werd afgedaan met een 'oeps'.. Ook papa's handen, die door de verpleegkundigen van de palliatieve eenheid netjes op elkaar waren gelegd.. had die begrafenisondernemer nu gevouwen als voor een gebed..

Het stoort.. echt waar! Alle respect voor gelovige mensen, maar papa was absoluut niet gelovig.. 't Zou hem vast niet bevallen..

En toen ze terug naar buiten ging, groette die man haar met .. en nog een fijne avond, hé.. Ze had die man ter plekke neer kunnen bliksemen! Zou er ooit iemand naar een dierbare overledenen zijn gaan kijken en daarna nog een fijne avond hebben? Wat een kwast, die man!

Als je verdrietig bent
kijk dan diep in je hart
en je merkt dat je weent
om wat je vreugde bracht.
K.Gibran

't Ging allemaal zo snel.. veel te snel! Papa is net 1 weekje op de palliatieve eenheid geweest..

De psychologe had geen tijd gehad om met papa te gaan spreken.. Maar ze liet wel weten, dat mensen, die duidelijk weten wat ze na hun overlijden willen, dit altijd aangeven.. Wie dit niet doet.. die laat het aan de familie over.. zo zei ze.

't Werd dus een hartverscheurende keuze maken.. Ze wou het zorgen voor papa niet opgeven.. Bij een crematie en asverstrooiïng zoals bij mama.. zou dit niet meer gaan. Gelukkig ging broer akkoord met een begraving.. Al hoewel ze toch hier en daar te horen kreeg, dat ze een egoïstische keuze had gemaakt.. Ze ging twijfelen.. maar veel tijd om na te denken laten ze je niet.. Ze bleef bij haar eerste gedachte..

Papa werd overgebracht naar een ondernemer hier in de buurt. Broer kon het niet aan om papa bij hem in het mortuarium te leggen. Ze begrijpt dat.. Broer moet er te vaak binnen voor andere overledenen.. Maar ze wou absoluut niet, dat ze papa naar een mortuarium in het ziekenhuis zouden brengen.. Papa moest op een mooie koeltafel.. geen koellade..

De plechtigheid werd geregeld.. voor vrijdag. 's Morgens wordt papa opgehaald en naar Broers werk gebracht.. Daar zal de dienst zijn.. daarna begeleiden we papa naar zijn laatste rustplaats hier vlakbij..

Geen bloemen.. noch kransen.. Papa hield niet van bloemen. Als er bloemen waren, zei papa altijd.. haal die vodden hier weg.. Wie toch iets wil schenken.. kan ipv veel centjes te geven aan bloemen.. een storting doen op de rekening van de palliatieve eenheid.. want die mensen leveren prachtwerk!

En dan moest papa's kamer leeg gemaakt worden.. Ze kon dit niet aan. Maar toen nadien alle spullen hier in de leefkamer stonden.. kreeg ze het nog veel moeilijker. Opruimen.. het lukte haar niet! Papa's portefeuille.. zoiets privé.. daar moest ze nu toch in kijken om papa's identiteitskaart te zoeken.. Papa's kleren.. papa's horloge.. die hij tot de laatste dag aan had.. Het notitieboekje waar papa nog dingen opschreef.. omdat hij niet kon praten..

't Doet zoveel pijn.. Ze voelt zich moe.. Verschrikkelijk moe! Nergens zin in.. Altijd aan papa denken.. Praten doet ze liever niet.. Geen telefoon.. geen smsje beantwoorden.. De adressen schrijven op de omslagen van het overlijdensbericht.. zo verschrikkelijk!

Deze blog.. een zege..

Zaterdagmiddag.. 't Ging met papa nog slechter dan vrijdagavond. De verpleegkundige van dienst kwam de kamer binnen en vertelde, dat papa zo erg achteruit ging - met de minuut eigenlijk - dat 'het' voor vandaag of morgen zou zijn.. 

Je weet het.. je weet het eigenlijk al heel lang.. Je ziet het.. maar toch is het een enorme shock om dit te horen!

Die ochtend hadden ze papa nog in de relaxzetel gezet om z'n bedje te verschonen..

De verpleegkundige vertelde, dat ze moesten blijven praten.. het gehoor zou het langste stand houden.. Maar papa reageerde niet meer. Soms.. heel soms kneep papa zacht in je hand.

Af en toe stak papa even z'n armen omhoog.. net of hij dat ding (om je op te trekken) aan z'n bed wou grijpen. Maar dat lukte niet. Z'n armen bleven dan zo in een rare stand half omhoog..

Af en toe ging papa's linkerarm omhoog en wreef hij over z'n hoofd. Dat deed hij vroeger steeds als er iets gebeurde en hij wist niet goed hoe daar mee om te gaan.. Een soort teken van nadenken.. Zoiets als 'in je haar krabben' als je het niet goed ziet zitten.. Met je handen in het haar.. een gezegde.. Pas later dacht ze daaraan.. in eerste instantie, dacht ze dat papa hoofdpijn had. Ondanks de verpleegkundige toch had gezegd, dat papa vast geen pijn had.. want de verpleegkundigen zouden zoiets meteen zien aan de gelaatsuitdrukking.. Toch gaf de verpleegkundige nog een extra injectie (5mg) morfine.. voor de zekerheid.

Papa ging steeds verder en verder achteruit. Tot er totaal geen reactie meer kwam.. Men vond het beter, dat ze even naar huis ging om te rusten. Ze twijfelde.. maar men drong aan.. Misschien wel goed om even op de zetel te gaan liggen.. zodat ze terug een beetje energie had en de nacht bij papa kon blijven..

Even de zetel op.. Maar slapen lukte niet.. Ze zouden eten.. en terug naar papa vertrekken. Waarom weet ze nog steeds niet.. ze liep naar de kast.. nam de foto's van haar verjaardagsfeest.. nam de foto van papa er uit.. en begon de zijkanten er af te knippen.. De gsm ging.. palliatieve eenheid..

'Je papa is net overleden'.. Ze hadden haar nog zo beloofd om meteen te bellen als er iets zou zijn.. maar ze hadden er de tijd niet voor gekregen.. De verpleegkundigen waren gaan eten.. gingen daarna even bij papa langs.. voelde nog pols.. papa stak z'n linkerarm nog even omhoog.. en toen was het voorbij..

Ze voelde zich zo schuldig omdat ze er niet was! Ze had zo graag papa's hand vast gehouden, zodat hij zou voelen, dat hij niet alleen moest gaan..

Ze wilden papa al verzorgen.. maar dat wou ze niet.. Op de palliatieve eenheid kon ze niet meteen naar papa.. De dokter, die het overlijden moest vaststellen kwam net toe.. Laat dit nu net 'de' dokter zijn, die haar vroeger zo slecht behandeld had en waar ze nooit of te nooit nog naar toe wou.. Zelfs als was het de huisdokter, die haar geholpen had bij haar bevalling. Weekend.. dus ze hadden een dokter van wacht moeten bellen..

De sonde was verwijderd.. de medicatie onderhuids ook.. Papa zag er nog net hetzelfde uit.. Z'n oogjes bleven niet dicht.. Z'n handen.. z'n gezicht.. nog zo zacht en warm.. Maar hoe meer ze papa's hand vast hield.. hoe kouder en stijver het werd.. En toen moest ze weg.. want papa moest verzorgd worden. Hoe moeilijk om papa's kleren uit de kast te nemen.. Z'n lichtgrijze huispak - zoals hij dit zelf noemde -.. want dat droeg hij zo graag..

In de leefkamer koffie drinken.. barstende hoofdpijn.. misselijk..

De verpleegkundigen van de palliatieve eenheid zijn ongelooflijk lief en medelevend. Ze hadden papa aangekleed.. Alle spulletjes opgeruimd.. Prachtig boeket bloemen.. heel veel kaarsjes... mooie sfeerverlichtingslamp.. zelfs bloemen op het bed..

Het afscheid was zo moeilijk.. Kon ze de tijd toen stil gezet hebben.. ze zou het gedaan hebben..

En toen kwamen ze papa ophalen..

Papa is gestorven op zaterdag 31 januari 2009 om 19u05

Het is niet meer menswaardig! Niet om aan te zien. Papa's ogen zijn wijd open.. starend in het niets.. Zo eng.. papa kijkt gewoon dwars door je heen. Hij kan nog met moeite ja of nee knikken als je hem iets vraagt.

De verpleegkundige vertelde, dat ze papa dwars op z'n bed had gevonden. Papa wou uit bed om te gaan plassen.. maar het was hem niet gelukt. Hij lag daar hulpeloos te wachten tot iemand kwam om hem te helpen.

De verpleegkundige hielp hem naar de wc.. Gelukkig bleef ze staan.. want toen papa op de wc zat.. stuikte hij gewoon pal vooruit.. Hij draaide gewoon weg..

De verpleegkundige vertelde ook, dat papa slaat met open ogen. Dat zien ze wel vaker bij mensen, die zo naar het einde gaan. Is papa te zwak om z'n ogen te sluiten? Want met z'n ogen knipperen doet papa ook niet meer.. Of houdt hij zijn ogen krampachtig open uit schrik.. dat hij ze nooit meer zal openen? Wat gaat er om in z'n hoofd?

Ze hadden een nieuwe morfinepleister gekleefd.. en zelfs twee spuitjes moeten geven tegen de pijn.

Z'n huid verandert van kleur.. Eerst was papa's huid geel geworden door de kanker in z'n lever.. Nu ziet papa grauw grijs..

Zo mager.. vel over been.. op z'n rug in z'n bedje. Op z'n zij draaien kan papa niet meer. Z'n handen houdt hij boven het laken.. maar laat ze niet rusten.. Hij houdt ze een stukje omhoog.. Een eng zicht..

Zij kreeg het te kwaad.. maar ze wil niet, dat papa haar ziet huilen. In de cafetaria kwamen de verpleegkundigen naar haar toe en namen heel lang de tijd om met haar te praten en tips te geven. Een mens schijnt ingesteld te zijn om steeds te willen helpen.. Een beetje laten drinken.. Vragen of ze iets willen eten.. Maar de basisbehoeften vallen weg.. en vragen stellen vermoeid hem te veel. Er gewoon zijn.. is het beste wat ze voor papa nog kan doen..

Maar da's toch zo verschrikkelijk moeilijk.. Ze zit op een stoel.. durft niet naar papa te kijken, want dan komen de tranen.. De televisie staat op.. maar ze ziet noch hoort iets.. Ze wil dan de kamer uit.. of naar huis.. maar thuis wil ze dan weer terug..

Vanaf papa's kamer.. de rit naar huis.. en nog een uur lang liepen de tranen over haar wangen.. Non stop..

Het zou toch niet mogen, dat een mens zo moet uitdoven.. Eigenlijk ben je als hondje of katje beter af.. die mogen ten minste rustig inslapen.. geen lijden meer..

Ze is van plan om naar de dokter te gaan en te vragen wat ze moet doen om nu alvast een euthanasie voor zichzelf te regelen.. Ze wil nooit maar dan ook nooit op zo'n manier als papa aftakelen of lijden..